İyi bir çocuk ayakkabısı nasıl olmalı? Mağazada yapılacak basit kontroller

İyi bir çocuk ayakkabısı ayağa tam oturur, önden bükülür, topuğu yerinde tutar, kaymaz ve hafiftir. Ama 3 yaşındaki bir çocukla 9 yaşındaki bir çocuğun ihtiyacı aynı değildir. Çocuk ayakkabısı nasıl olmalı sorusunun en iyi cevabını mağazada birkaç kontrol verir. Çocuk ayakkabıyı giysin, sonra çömelsin, koşsun ve zıplasın.

Çocuk ayakkabısı nasıl olmalı? Kurumların buluştuğu noktalar

İrlanda’nın devlet sağlık kurumu, ABD’deki ayak hekimleri birliği ve İngiliz çocuk fizyoterapistleri birkaç noktada aynı şeyi söylüyor. Ayakkabının boyu ve eni ayağa uymalı, önü de topuğundan geniş olmalı. Taban önden bükülmeli ve kaymamalı, bağcık, cırt ya da toka da topuğu yerinde tutmalı.

Boş bir çifte elinizle nasıl bakacağınızı okul ayakkabısı nasıl olmalı yazısında tabloyla anlattık. Boy için ne kadar pay kalmalı, onu da çocuk ayakkabısı kaç numara büyük alınır yazısında bulursunuz.

Bu yazıda iki şeye bakıyoruz: Çocuk büyüdükçe ihtiyaç nasıl değişiyor ve çifti giymiş bir çocukta neye dikkat etmeli?

Önce şunu bilin: Bu sözlerin çoğu deneyden değil, uzmanların bilgi ve tecrübesinden geliyor. İngiliz broşürü bunu açıkça yazıyor ve kanıtın yetmediği yerde uzmanların ortak görüşüne dayandığını söylüyor.

Çocuğun yaşına göre ayakkabıda ne değişir?

İspanya’da yazılmış bir derleme, çocuk ayakkabısı için öneriyi dönemlere ayırıyor. Biz bunu sizin için kısalttık:

Yaş	Bu dönemde çocuk	Ayakkabıda öne çıkan
2–3 yaş	Yürümeyi yeni oturtuyor, sık düşüyor	Yumuşak, esnek, düz ve kaymaz taban
4–7 yaş	Yürüyüşü olgunlaşıyor, okula başlıyor	Esnek taban, sağlam ama taş gibi olmayan topuk, cırt
7–10 yaş	Daha çok koşuyor, spor yapıyor	Daha kalın, aşınmaya dayanıklı, darbeyi emen taban

Derleme her dönemde aynı şeyleri de istiyor: geniş ve yuvarlak burun, parmaklara bol yer, düz ve hafif bir ayakkabı. Çok kaygan ya da yere fazla yapışan tabanlardan da kaçının diyor. Ama bu yaş sınırları bir deneyle bulunmadı, bunlar da uzmanların önerisi.

ABD’deki ayak hekimleri birliği daha sade konuşuyor. Ona göre okul çağındaki çocuk da her gün hafif, esnek ve düz tabanlı bir ayakkabı giymeli, ama ayağında özel bir sorun varsa bu değişebilir.

Bu bilgilerden şu sonuç çıkıyor: Yalnızca yaşa değil, çocuğun gün boyu ne yaptığına bakın. Çok koşan 6 yaşındaki bir çocuğun tabanı, evde sakin oynayan 8 yaşındaki bir çocuğunkinden daha çabuk aşınır. Yaş, numarayı da tek başına söylemez. Ortalama değerleri yaşa göre çocuk ayakkabı numarası yazısında topladık, ama yine de ayağı ölçmeden karar vermeyin.

Mağazada çocuk ayakkabıyı giymişken neye bakılır?

Boş bir çift ne kadar iyi görünürse görünsün, asıl sınav çocuk onu giyip hareket edince başlar. İngiliz broşürü, çocuğu mağazada yürütün ve topuk aşağı yukarı kayıyor mu, ayak arkadan dışarı çıkıyor mu, bakın diyor.

Biz bu öneriyi biraz genişlettik, ama aşağıdaki hareketler bir kurumun resmî testi değil. Bunlar, kurumların istediği özellikleri çocuğun gün içinde yaptığı hareketlerle denemenin pratik bir yolu.

Çocuktan ne isteyin?	Neye bakın?	Sorun işareti
Koridorda koşsun, bir basamak çıkıp insin	Topuk yerinde kalıyor mu?	Topuk her adımda yukarı kalkıyor
Yerden oyuncak alır gibi çömelsin	Ayakkabının üstü nasıl kırışıyor?	Kırışan yer parmaklara batıyor
Parmak ucunda yükselsin	Ayakkabı nereden bükülüyor?	Ortadan kırılıyor ya da topuk çıkıyor
Tek ayak üstünde birkaç saniye dursun	Ayak içeride yana kayıyor mu?	Ayakkabı yana doğru devriliyor
Ayakkabıyı kendisi giyip çıkarsın	Cırtı ya da bağcığı kapatabiliyor mu?	Hep bağlamadan, ayağını sokarak giyiyor

Son satır önemli, çünkü İngiliz broşürüne göre bağlanmayan, ayağa geçirilen bir çifti ayakta tutmak için çocuk parmaklarını büker ve uzun yürüyüşte bu ağrı yapabilir. Çocuk cırtı kendisi kapatamıyor ya da bağcığı hep açık bırakıyorsa, en iyi ayakkabı bile ayağı tutmaz. Aynı broşür, bağcıklı ayakkabı giyen çocukları bağcığını bağlamaya teşvik etmenizi öneriyor.

İspanya’daki derleme de 4–7 yaş için cırtı öneriyor. Bu yaştaki çocuk çoğu zaman cırtı kendisi kapatır, ama bağcık bağlamayı henüz öğreniyor olabilir.

Ayakkabıyı denerken çocuğa “Bir yere batıyor mu?” diye sorun ve cevabını ciddiye alın, çünkü doğru ayakkabı ilk gün de rahat olmalı.

Hangi ayakkabılar gün boyu giyilmemeli?

Her ayakkabının bir yeri var, sorun kısa süre için yapılmış bir çiftin bütün gün giyilmesidir. İngiliz broşürü, çocuk çok yürüyecek ya da koşup oynayacaksa ayağı tutan bir ayakkabı seçin diyor. İrlanda’nın sağlık kurumu da yağmur çizmesi için benzer bir şey söylüyor.

Kaynakların sözünü ettiği türleri bir tabloda topladık:

Ayakkabı türü	Ne zaman olur?	Neden bütün gün değil?
Yağmur çizmesi	Yağmurda ve çamurda kısa bir süre	Hava almaz, bu yüzden ayak terler
Delikli plastik terlik-ayakkabı	Bahçede, plajda ya da kısa bir çıkışta	Topuğu ve ayağı çok az tutar
İçi kürklü, bağsız kışlık bot	Soğukta kısa bir yürüyüşte	Broşüre göre ayağı çok az tutar
Bağsız, ayağa geçirilen ayakkabı	Kısa bir çıkışta	Çocuk tutmak için parmaklarını büker
Çok ince tabanlı babet	Kısa bir süre, özel bir günde	Düşmesin diye çoğu zaman küçük alınır

Son satırda kaynaklar ile barefoot yaklaşımı ayrılıyor. İngiliz broşürüne göre çok ince tabanlı babet ayağı yeterince korumaz. Barefoot yaklaşımı ise ince tabanı sorun saymaz, ama ayağa bağlanan bir ayakkabı ister. İki taraf da bağlanmayan ayakkabı konusunda aynı yerde buluşuyor.

Kurumlar ile barefoot yaklaşımı nerede ayrılıyor?

Mağazada “barefoot” ya da “minimal” yazan çiftler de var. Bunların tabanı ince, çok esnek ve düzdür. Kurumların sözleri ile bu yaklaşım bazı yerlerde aynı, bazı yerlerde farklı:

Konu	Kurumlar ne diyor?	Barefoot yaklaşımı ne diyor?
Hafiflik ve esneklik	Hafif, esnek ve düz bir ayakkabı olsun	Burada iki taraf aynı görüşte
Topuk arkası	Sağlam olsun, yanlardan sıkınca kapanmasın	Daha yumuşak bir arka kısım da olur
Burulma	Taban kolayca burulursa ayakkabı fazla yumuşaktır	Taban serbestçe burulabilir
Taban kalınlığı	Büyük çocukta daha kalın, darbe emen taban	İnce bir taban, çocuk yeri hissetsin

Araştırma bu tartışmayı henüz bitirmedi. On bir araştırmayı bir araya getiren bir derlemeye göre ayakkabı, çocuğun yürüyüş biçimini değiştiriyor. Ayakkabı giyen çocuk daha uzun adım atıyor ve ayağı ayakkabının içinde daha az hareket ediyor. Yazarlar, çocuk ayakkabısı yapılırken çıplak ayağın örnek alınmasını öneriyor. Ama aynı derlemeye göre bu farkların büyüyen ayağa uzun vadede ne yaptığı bilinmiyor.

Yani iki taraf da tek başına “doğru budur” diyemiyor ve sağlıklı bir çocuk için iki tür de seçilebilir. Önemli olan, seçtiğiniz ayakkabının ayağa oturması ve yukarıdaki kontrolleri geçmesidir. Doktorunuz özel bir ayakkabı ya da tabanlık önerdiyse ona uyun. İngiliz broşürü, böyle bir tabanlık varsa ayakkabı alırken onu da yanınızda götürün diyor.

Ne zaman ayakkabıdan önce doktora gitmeli?

Bazı durumlarda sorun ayakkabıda değil, ayağın kendisinde olabilir. Avustralya’nın Victoria eyaletinin sağlık sitesi, şu durumlarda bir uzmana gitmenizi öneriyor:

• Çocuğun ayağı ağrıyorsa ya da ağrıdan yakınıyorsa
• Yürüyüşü size garip geliyorsa ya da bir bacağını kayırarak aksıyorsa
• Ayağı ya da bileği sert duruyor, az hareket ediyorsa
• Yürürken belirgin biçimde içe ya da dışa basıyorsa
• Tırnak batıyorsa ya da ayakta bir şekil bozukluğu görüyorsanız

Bu durumlarda yeni ayakkabı almadan önce çocuk doktorunuza danışın. Bu liste bir teşhis listesi değil, yalnızca bir uzmanın bakması gereken durumları gösteriyor.